Ci, którzy wracają do Omelas

Agnieszka Haska

doi:10.32927/zzsim.1133

Nr 21 (2025)

ISSN:

1895-247X

eISSN:

2657-3571

Data publikacji:
2025-12-27

Dział: SĄSIEDZI po 25 latach

Ci, którzy wracają do Omelas

Agnieszka Haska

ahaska@ifispan.edu.pl Biogram

kulturoznawczyni, socjolożka, członkini Centrum Badań nad Zagładą Żydów Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Jej zainteresowania badawcze obejmują szerokie spektrum tematów – od historii prób ratowania Żydów dzięki paszportom innych państw, przez analizy dyskursu o kolaboracji w czasie drugiej wojny światowej, aż do antropologicznego spojrzenia na różne formy pamięci i postpamięci. Autorka m.in. książek: „Jestem Żydem, chcę wejść”. Hotel Polski w Warszawie 1943 (2006) oraz Hańba! Opowieści o polskiej zdradzie (2018).

https://orcid.org/0000-0003-0545-5250

Instytut Filozofii i Socjologii PAN

Zagłada Żydów. Studia i Materiały, Nr 21 (2025), Strony: 70-75

Data zgłoszenia: 2025-08-12

Data publikacji: 2025-12-27

https://doi.org/10.32927/zzsim.1133

PDF

Abstrakt

Artykuł zawiera refleksję nad znaczeniem książki Jana Tomasza Grossa Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka 25 lat po jej publikacji. Autorka reprezentuje pokolenie badaczy, którzy pojawili się „po Sąsiadach”, tj. rozpoczęli swoje badania i karierę po przełomowym momencie, który przekształcił polską historiografię, kwestionując dominujące narracje o „narodowej niewinności” i stymulując rozwój multidyscyplinarnych studiów nad Zagładą w Polsce. Dzięki sprzężeniu refleksji osobistej z perspektywą instytucjonalną autorka zwraca uwagę, jak praca Grossa przyczyniła się do nowego – zarówno naukowego, jak i empatycznego – zainteresowania głosami żydowskimi, wytłumieniem pamięci i pomijaniem materiałów źródłowych. Artykuł powstał na podstawie referatu wygłoszonego na spotkaniu zorganizowanym przez Wydział Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego 16 maja 2025 r., z okazji 25. rocznicy publikacji książki Jana Tomasza Grossa Sąsiedzi.

Słowa kluczowe

Jan Tomasz Gross , sąsiedzi , Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka , polskie badania nad Zagładą (2000–2025) , Ursula K. LeGuin

Bibliografia

25 lat „Sąsiadów” – spotkanie jubileuszowe na Wydziale Historii UW, https://www.youtube.com/watch?v=LLz919CvDt0.
Google Scholar

Bauer Yehuda, Przemyśleć Zagładę, tłum. Jerzy Giebułtowski, Janusz Surewicz, red. Agnieszka Haska, Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny, 2016.
Google Scholar

Gross Jan Tomasz, Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka, Sejmy: Pograficze, 2000.
Google Scholar

Grünberg Franciszka, Gdzie tu się schować? Wspomnienia, wstęp i oprac. Agnieszka Haska, Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2022.
Google Scholar

LeGuin Ursula K., Ci, którzy odchodzą z Omelas, tłum. Zofia Uhrynowska-Hanasz [w:] eadem, Rybak znad Morza Wewnętrznego, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2016; pierwodruk w jęz. polskim: „Literatura na Świecie” 1976, nr 1 (57).
Google Scholar

Leociak Jacek, Sen o bezgrzesznej. Rząd PiS patrzy na stosunki polsko-żydowskie, OKO.press, 26 grudnia 2018, https://oko.press/prof-leociak-sen-o-bezgrzesznej-rzad-pis-patrzy-na-stosunki-polsko-zydowskie.
Google Scholar