Lublin: Holocaust and remembrance. An analysis of Tomasz Pietrasiewicz’s Miasto odchodzi (The City is Departing)
Zagłada Żydów. Studia i Materiały, No. 21 (2025), Pages: 324-337
Submission Date: 2025-06-06Acceptance Date: 2025-08-27
Publication Date: 2025-12-27
https://doi.org/10.32927/zzsim.1120
Abstract
In 2015, Tomasz Pietrasiewicz, the director of the Grodzka Gate – NN Theatre Centre, wrote the poem Miasto odchodzi (The City is Departing), dedicating it to the victims of the Holocaust in Lublin. Eight years later, in 2023, the poem appeared as a mural on the inner wall of the gate under Zamkowa Street. This street connects Podwale with Zamkowy Square, i.e. the former Christian part of the city with the former Jewish one, both symbolically and historically. In the article, the author interprets the poem as an original form of artistic commemoration of the former residents of the Jewish district in Lublin and the various public institutions established by its residents. In his poem, Pietrasiewicz engages in poetic dialogue with important Lublin artists: Jakub Glatsztejn, Julia Hartwig, Paul Celan, and Józef Czechowicz. He also dialogues with authors who commemorated the victims of the Holocaust in their poetry: Antoni Słonimski, Zbigniew Herbert, Czesław Miłosz, and Tadeusz Różewicz.
References
Adamczyk-Grabowska Monika, Jakub Glatsztejn – żydowski pisarz z Lublina, „Akcent” 1998, nr 4.
Google Scholar
Akcja Reinhardt. Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie, red. Dariusz Libionka, Warszawa: IPN. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2004.
Google Scholar
Arnszatjnowa Franciszka, Czechowicz Józef, Stare kamienie, Lublin: Biblioteczka Lubelska Towarzystwa Miłośników Książki, 1934.
Google Scholar
Auerbach Rachela, Lament rzeczy martwych, „Przełom. Organ Żydowskiej Partii Robotniczej Poalej-Sion” 1946, nr 2.
Google Scholar
Brodski Josif, Wielka elegia dla Johna Donne’a [w:] idem, 82 wiersze i poematy, wybór i oprac. Stanisław Barańczak, przedmowa Czesław Miłosz, Kraków: Znak, 1989.
Google Scholar
Celan Paul, Todesfuge / Fuga śmierci [w:] idem, Wiersze, wybrał, przełożył i posłowiem opatrzył Feliks Przybylak, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1988.
Google Scholar
Chmielewski Jakub, Zagłada Żydów lubelskich – początek Akcji Reinhardt, „Rocznik Lubelski” 2009, t. 39.
Google Scholar
Cobel-Tokarska Marta, Bezludna wyspa, nora, grób. Wojenne kryjówki Żydów w okupowanej Polsce, Warszawa: IPN, 2012.
Google Scholar
Czechowicz Józef, Ulica Szeroka [w:] idem, Wiersze i poematy, oprac. Józef Franciszek Fert, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2012.
Google Scholar
Erntefest, 3–4 listopada 1943. Zapomniany epizod Zagłady, red. Wojciech Lenarczyk, Dariusz Libionka, Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2009.
Google Scholar
Fuks Marian, Prasa żydowska w Lublinie i na Lubelszczyźnie (1918–1939), „Biuletyn ŻIH” 1970, nr 4 (112).
Google Scholar
Glatsztejn Jakub, Lublinie, moje święte miasto, tłum. Monika Adamczyk-Garbowska, „Scriptores” 2003, nr 1 (27).
Google Scholar
Glatsztejn Jakub, Lublinie, moje święte miasto, tłum. Monika Adamczyk-Garbowska [w:] Pięć wieków poezji o Lublinie. Antologia, wybór, oprac. i wstęp Waldemar Michalski, Lublin: Wydawnictwo „Norbertinum” 2015.
Google Scholar
Hartwig Julia, Elegia lubelska [w:] eadem, Nie ma odpowiedzi, Warszawa: Sic!, 2001.
Google Scholar
Herbert Zbigniew, U wrót doliny [w:] idem, Wiersze zebrane, oprac. Ryszard Krynicki, Kraków: A5, 2006.
Google Scholar
Jerozolima Królestwa Polskiego. Opowieść o żydowskim Lublinie / The Jerusalem of the Kingdom of Poland: The Story of the Jewish Lublin, red. Leszek Dulik, Waldemar Golec, autor tekstu Konrad Zieliński, tłum. na jęz. angielski Wiesław Horabik, tłum. tekstów z jidysz Adam Kopciowski, Lublin: Ad Rem Agencja Reklamy i Wydawnictwo, 2007.
Google Scholar
Jeziorkowska-Polakowska Anna, Kulturotwórcza rola lubelskiej „Myśli Żydowskiej” [w:] Prasa Żydów polskich. Od przeszłości do teraźniejszości, red. Agnieszka Karczewska, Sławomir Jacek Żurek, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2016.
Google Scholar
Kiełsznia Stefan, Ulica Nowa 3. Zdjęcia lubelskiej dzielnicy żydowskiej z lat 30, tłum. Karl Hoffmann, Agnieszka Kowaluk, Tim Sharp, wyd. Ulrike Grossarth, Leipzig: Kunsthaus Dresden, Städtische Galerie für Gegenwartskunst, 2011.
Google Scholar
Klimowcz Teresa, Nowy cmentarz żydowski w Lublinie jako palimpsest pamięci, „Studia Judaica. Biuletyn Polskiego Towarzystwa Studiów Żydowskich” 2020, nr 2.
Google Scholar
Kopciowski Adam, Wos hert zich in der prowinc? Prasa żydowska na Lubelszczyźnie i jej największy dziennik „Lubliner Tugblat”, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2015.
Google Scholar
Kopciowski Adam, Kubiszyn Marta, Żydowski Lublin. Źródła – obrazy – narracje, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2021.
Google Scholar
Księga pamięci żydowskiego Lublina, wstęp, wybór i oprac. Adam Kopciowski, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2011.
Google Scholar
Kuwałek Robert, Wysok Wiesław, Lublin – Jerozolima Królestwa Polskiego, Lublin: Stowarzyszenie „Dialog i Współpraca”, 2001.
Google Scholar
Lehnstaedt Stephan, Akcja „Reinhardt” w świetle najnowszej niemieckiej literatury przedmiotu, tłum. Piotr Kendziorek, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2017, nr 13.
Google Scholar
Miasto niezapomniane. Lublin Julii Hartwig (teksty Julia Hartwig; fotografie Edward Hartwig), red. Aleksander Wójtowicz, Joanna Zętar, Lublin: Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”, 2021.
Google Scholar
Miłosz Czesław, Biedny chrześcijanin patrzy na getto [w:] idem, Wiersze wszystkie, Znak, 2011.
Google Scholar
Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. Feliks Tych, Monika Adamczyk-Garbowska, Lublin: Wydawnictwo UMCS i ŻIH, 2012.
Google Scholar
Ng Joanne, Muzyka w KL Auschwitz. Jej rola i znaczenie [w:] Im więcej wiem, tym mniej rozumiem, tłum. Bożena Karwowska, red. Bożena Karwowska, Jacek Lachendro, Piotr Setkiewicz, Oświęcim: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, 2023.
Google Scholar
Panas Władysław, Oko cadyka, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2004.
Google Scholar
Pietrasiewicz Tomasz, Przewodnik po historii słowa drukowanego w Lublinie, Lublin: Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”, 2014.
Google Scholar
Pilarczyk Krzysztof, Leksykon drukarzy ksiąg hebrajskich w Polsce z bibliografią polono-judaików w językach żydowskich (XVI–XVIII wiek), Kraków: Antykwa, 2004.
Google Scholar
Próchniak Paweł, W prześwicie. Szkice z Bramy, Wołowiec: Czarne i Lublin: Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”, 2023.
Google Scholar
Puste krzesło. Odnaleźć radość i nadzieję. Ponadczasowa mądrość chasydzkiego mistrza rabiego Nachmana z Bracławia, oprac. Moshe Mykoff i Breslov Research Institute, tłum. Jerzy Moderski, Poznań: Rebis, 1996.
Google Scholar
Rej Kamil, „Myśl Żydowska” (1916–1918) – pismo lubelskiej inteligencji żydowskiej, „Res Historica Lublin” 1997, t. 25.
Google Scholar
Różewicz Tadeusz, Matka odchodzi, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2000.
Google Scholar
Shallcross Bożena, Rzeczy i Zagłada, Kraków: Universitas, 2010.
Google Scholar
Słonimski Antoni, Elegia miasteczek żydowskich [w:] idem, Poezje wybrane, wybór i wstęp Roman Loth, Warszawa 1989.
Google Scholar
Stypuła Łukasz, Miasto odeszło. Lubelskie zapiski z nieprzygotowania, „Konteksty” 2024, nr 3.Szlengel Władysław, Co czytałem umarłym. Wiersze getta warszawskiego, wybór i oprac. Irena Maciejewska, Warszawa: PIW, 1977.
Google Scholar
Trzciński Andrzej, Od Lublina do Lublina. Stary kirkut w Lublinie – studium przypadku w badaniach cmentarzy żydowskich, „Rozprawy Komisji Językowej” (Wrocławskie Towarzystwo Naukowe) 2015, t. 41.
Google Scholar
Trzciński Andrzej, Świadkiem jest ta stela. Stary Cmentarz Żydowski w Lublinie, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2017.
Google Scholar
Ubertowska Aleksandra, Rachela Auerbach opłakuje ślady, resztki, widma, wyrwy z ziemi, „Teksty Drugie” 2014, nr 1.
Google Scholar
Więcławska Katarzyna, Zmartwychwstałe miasteczko… Literackie oblicza sztetl, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2005.
Google Scholar
Zieliński Konrad, Jeszcze o Jesziwie Mędrców Lublina (1930–1939), „Komunizm. System, ludzie, dokumentacja. Rocznik naukowy” 2021, nr 10.
Google Scholar
Zieliński Konrad, Zielińska Nina, Jeszywas Chachmej Lublin. Uczelnia Mędrców Lublina, Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2003.
Google Scholar
Żurek Sławomir Jacek, (מגן לובלין) Magen Lublin. Arnsztajnowa i Czechowicz [w:] idem, Odpamiętywanie polsko-żydowskie. Szkice – studia – interpretacje, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2021.
Google Scholar
License
Copyright (c) 2025 Author&"Holocaust Studies and Materials"

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
The journal is published under the Diamond Open Access Standard, CC-BY-4.0 Deed - Attribution 4.0 International - Creative Commons
Similar Articles
- Jakub Chmielewski, Judenrats and the Jewish Order Service in the Kreis Lublin-Land. Structure, staff, activities , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 21 (2025)
- Marta Kubiszyn, Joanna Zętar, The City after the Holocaust: The Jewish Quarter in Lublin and its Commemorations , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 15 (2019)
- Dariusz Libionka, Jacek Leociak, 75th Anniversary of Operation Reinhardt , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 13 (2017)
- Marta Kubiszyn, Joanna Zętar, The City after the Holocaust: The Jewish Quarter in Lublin and its Commemorations , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 14 (2018)
- Jakub Chmielewski, Attitudes of Poles towards Jews in the light of occupation documents on the example of the Lublin District , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 20 (2024)
- Stephan Lehnstaedt, Operation Reinhardt in Light of Newest German Reference Literature , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 13 (2017)
- Adam Puławski, Jacek Andrzej Młynarczyk, W cieniu Zagłady. Losy kieleckich Żydów w czasie drugiej wojny światowej [Adam Puławski] , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 17 (2021)
- Krzysztof Czubaszek, Stanisław Żemis – Witness to the Extermination of Jews in Łuków , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 14 (2018)
- Adam Puławski, “8 Liters of Gasoline Were Used.” Prosaization of the Holocaust as Seen in the Documentation of the Chełm Branch of the State Archive in Lublin , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 14 (2018)
- Adam Puławski, Magdalena Hułas (red.), współpraca Piotr Długołęcki, Polskie Dokumenty Dyplomatyczne 1942 , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 20 (2024)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 > >>
You may also start an advanced similarity search for this article.
English
Język Polski
https://orcid.org/0000-0002-6576-6598
