Notes of a member of the Jewish Combat Organization Command, Hersh Berliński
Zagłada Żydów. Studia i Materiały, No. 19 (2023), pages: 93-137
Publication date: 2023-12-23
Abstract
The publication contains a complete Polish edition of notes of Poale Zion-Left party activist and member of the command of the Jewish Fighting Organisation (ZOB), Hersh Berlinski (1908–1944), written when he was hiding in Warsaw in 1944. Compared to the editions published in the first half of the 1960s, the new material includes passages considered by the editors to be less important, and above all those removed for censorship reasons. The edition of previously published excerpts is based on the existing translation revised by Adam Kopciowski, who also translated unpublished portions of the text. The introductory section presents Hersh Berliński, his fate during the war, the circumstances of his death, and the characteristics of previous editions.
Keywords
Hersz Berliński, Poale Zion-Left, JFO command, Warsaw ghetto uprising, “Aryan side”, Warsaw uprising
References
Źródła archiwalne / Archival Sources
Archiwum Akt Nowych
/I-7, Depesza nr 111b, Antoni i Adolf do towarzyszy z PS Lewicy
Archiwum Beit Lochamej ha-Getaot (Archiwum Muzeum Bojowników Gett) 5796, List Pinii Papier do Adolfa Bermana
, List Adolfa Bermana do Zerubawela 6166, Conto Jeleń [Berliński], sierpień 1944 6524, Notatki Poli Elster z lat 1943–1944
Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego
A.9.III.2a/27, „Sylwetki” i „Żołnierze bez broni” Rozwój działalności ŻKN po stronie aryjskiej
Archiwum Państwowe w Łodzi
Akta miasta Łodzi, Spis ludności Łodzi 1916–1921 [Berkowska-Bermac], 24468 Przełożony Starszeństwa Żydów w Getcie Łódzkim 1939–1944, Biuro Meldunkowe, 1011, Karty meldunkowe i karty pracy
Archiwum Yad Vashem
O.3/2036, Szoszana Kosower, Relacja
Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego
/188, Ber Warm 302/219, Józef Ziemian
Źródła publikowane, wspomnienia / Published sources, memoirs
Antigus Ezra, Fun der lodzer „jugnt” biz geto-ojsztand [Od łódzkiej organizacji młodzieżowej do powstania w getcie] [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich [Troje. Księga pamięci; Pola Elster, Hersz Berliński, Elijahu Erlich], Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Bamerkung fun redakcje [Uwaga redakcji] [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Barkai Mordche, Noch 20 jor wert cum ersztn mol farefentlech der togbuch fun bunker fun Hersz Berlinski [Po dwudziestu latach po raz pierwszy ukazuje się dziennik z bunkra Hersza Berlińskiego] [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Berlinski Jankew, Undzer bruder Hersz [Nasz brat Hersz] [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Berliński Hersz, Z dziennika członka komendy ŻOB, „Biuletyn ŻIH” 1964, nr 2 (50). Berliński Hersz, Zichronot, „Jalkut Moreszet” 1963, nr 1.
Berman Basze, Cwej szwester (a kapitel fun kamf un mesires-nefesz) [Dwie siostry (opowieść o walce i poświęceniu)] [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Cukierman Icchak „Antek”, Nadmiar pamięci. Siedem owych lat. Wspomnienia 1939–1946, tłum. Zoja Perelmuter, wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020.
Elster Bela, Pola [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Grupińska Hanka, Ciągle po kole. Rozmowy z żołnierzami getta warszawskiego, Wołowiec: Czarne, 2013.
Grupińska Hanka, Odczytanie listy. Opowieści o warszawskich powstańcach Żydowskiej Organizacji Bojowej, wyd. 3 popr., Warszawa: Wielka Litera, 2022.
Kener Jankew, Hersz Berlinski [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Kermisz Josef, Hersz Berlinski – a wogiker moker cu der geszichte fun geto-ojfsztand [Hersz Berliński – ważne źródło do historii powstania w getcie] [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Listy Ringelbluma do Bermana, 24 XI i 16 XII 1943 i 1 III 1944. Listy Emanuela Ringelbluma, oprac. Israel Gutman, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2005, nr 1.
Ojerbach Rochl [Auerbach Rachela], Bagegeniszn mit Pola Elster [Spotkania z Polą Elster] [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Temkin-Bermanowa Basia, Dziennik z podziemia, wstęp, oprac., przypisy Anka Grupińska, Paweł Szapiro, Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny i Twój Styl, 2000.
Turkow Jonas, Pola Elster [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Wasser Henryk, Hersz Berliński („Jeleń”). (Wspomnienie), „Nasze Słowo”, 19 IV 1948, nr 6/7. Wasser Hersz, Pola Elster [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Ziemian Josef, Di nesie cum bunker (wi azoj s’zenen opgefunen geworn di zichrojnes fun Hersz Berlinski) [Wyprawa do bunkra (jak odnaleziono wspomnienia Hersza Berlińskiego)] [w:] Drej. Ondenkbuch; Pola Elster, Hersz Berlinski, Elijahu Erlich, Tel Awiw: Ringelblum-Institut, 1966.
Literatura przedmiotu / Content related Literature
Czajka Michał, Inwentarz zbioru pamiętników (Archiwum ŻIH, zespół 302), Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny, 2007.
Dunin-Wąsowicz Krzysztof, Na Żoliborzu 1939–1945, Warszawa: Książka i Wiedza, 1984. Gutman Israel, Walka bez cienia nadziei. Powstanie w getcie warszawskim, tłum. Marcin Stopka, Warszawa: Rytm, 1998.
Gutman Israel, Żydzi warszawscy 1939–1943. Getto, podziemie, walka, tłum. Zoja Perelmuter, Warszawa: Rytm i UW, 1993.
Ha-meri we-ha-mered be-geto Warsza. Sefer mismachim [Ruch oporu i powstanie w getcie warszawskim], red. Nachman Blumental, Josef Kermisz, Jeruszalaim: Jad wa-Szem, 1965.
Haska Agnieszka, „Jestem Żydem, chcę wejść”. Hotel Polski w Warszawie, 1943, Warszawa: Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Wydawnictwo IFiS PAN, 2006.
Libionka Dariusz, Polska konspiracja wobec eksterminacji Żydów w dystrykcie warszawskim [w:] Prowincja noc. Życie i zagłada Żydów w dystrykcie warszawskim, red. Barbara Engelking, Jacek Leociak, Dariusz Libionka, Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2007.
Mark Bernard, Powstanie w getcie warszawskim. Nowe uzupełnione wydanie i zbiór dokumentów, Warszawa 1963.
Mark Bernard, Ruch oporu i powstanie w getcie warszawskim. Stan badań i nowe zagadnienia, „Biuletyn ŻIH” 1963, nr 1/2 (45/46).
Mark Bernard, Walka i zagłada warszawskiego getta, Warszawa: Wydawnictwo MON, 1959.
Person Katarzyna, Hersz Wasser. Sekretarz Archiwum, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2014, nr 10.
Pierwszy zarys historii Żydowskiej Organizacji Bojowej, oprac. Dariusz Libionka, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 2013, nr 9.
Przygoński Antoni, Armia Ludowa w Powstaniu Warszawskim 1944, Warszawa: Przedsiębiorstwo Wydawniczo-Handlowe „Graf” – Henryk Czerski, 2008.
Studniarek Michał, Robinsonowie. Ludzie ukrywający się w gruzach Warszawy po upadku powstania w 1944 roku, Warszawa: Instytut Historii PAN, 2022.
License
Copyright (c) 2023 Zagłada Żydów. Studia i Materiały
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Other articles by the same auhtor(s)
- Dariusz Libionka, From The Warsaw Ghetto Through France and Spain to London. The Incredible Story of Edward Rajnfeld-Tohari , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 18 (2022)
- Dariusz Libionka, Jan Grabowski, Reports of the Praga Area of the Polish Police Regarding Apprehension of Jews in Warsaw during May–July 1943 , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 10 (2014)
- Dariusz Libionka, Con Men Made into the Accursed. Comments on the Documentary "Torah and the Sword" , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 12 (2016)
- Alina Skibinska, Dariusz Libionka, “I swear to fight for a free and mighty Poland, carry out the orders of my superiors, so help me God.” Jews in the Home Army. An episode ..) , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 4 (2008)
- Dariusz Libionka, Looking for a Million of Righteous , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 11 (2015)
- Dariusz Libionka, Apocrypha from the History of the Jewish Military Union and its Authors , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 1 (2005)
- Dariusz Libionka, Polish Literature on Organized and Individual Help to the Jews (1945–2008) , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: 2010: Holocaust Studies and Materials
- Dariusz Libionka, Alina Skibińska, “I swear to fight for a free and mighty Poland, carry out the orders of my superiors, so help me God.”Jews in the Home Army. An Episode from Ostrowiec Świętokrzyski , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: 2008: Holocaust Studies and Materials
- Adam Kopciowski, Only the gates of tears have not closed before us. " God and the Holocaust in the letters of Lublin rabbi Hersz Majlech Talmud , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 15 (2019)
- Dariusz Libionka, First Outline of the History of the Jewish Fighting Organization , Zagłada Żydów. Studia i Materiały: No. 9 (2013)